ﺻﻔﺎت ژﻧﺘﯿﮑﯽ:
ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﺑﺎر در ﻗﺮن ﻧﻮزدﻫﻢ ﻣﯿﻼدي، ﮐﺸﯿﺸﯽ ﺑﻪ ﻧﺎم ﮔﺮﮔﻮر ﻣﻨﺪل ﻣﺪﻟﯽ را ﺑﺮاي اﻧﺘﻘﺎل ﺻﻔﺎت از واﻟﺪﯾﻦ ﺑﻪ ﻓﺮزﻧﺪان ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد داد اﻣﺎ در آن زﻣﺎن ﭼﻮن ﺷﻨﺎﺧﺖ زﯾﺎدي در ﻣﻮرد ﻣﺎﻫﯿﺖ و ﺳﺎﺧﺘﺎر ﻣﺎده ژﻧﺘﯿﮏ در دﺳﺖ ﻧﺒﻮد، ﻧﻈﺮﯾﻪ وي رد ﺷﺪ. ﺑﺎ ﻣﻌﺮﻓﯽ ﻣﻮﻟﮑﻮل دي ان اي (DNA) در ﮐﺮوﻣﻮزومﻫﺎ در ﺳﺎل ۱۹۴۳ ﺗﻮﺳﻂ اﺳﻮاﻟﺪ اﯾﻮري ﻣﺎﻫﯿﺖ ﻣﺎده ژﻧﺘﯿﮏ ﺷﻨﺎﺳﺎﯾﯽ ﺷﺪ و ﺳﺮاﻧﺠﺎم در ﺳﺎل ۱۹۵۳ واﺗﺴﻮن و ﮐﺮﯾﮏ ﺑﺎ ﻣﻌﺮﻓﯽ ﻣﺪﻟﯽ، اﻃﻼﻋﺎت ﺑﯿﺸﺘﺮي در اﺧﺘﯿﺎر داﻧﺸﻤﻨﺪان ﻗﺮار دادﻧﺪ. ﻫﺮﯾﮏ از ﻣﺎ وﯾﮋﮔﯽﻫﺎﯾﯽ دارﯾﻢ ﮐﻪ ﺑﺮﺧﯽ از اﯾﻦ ﺻﻔﺎت ﻣﺜﻞ رﻧﮓ ﭼﺸﻢ و ﺣﺎﻟﺖ ﻣﻮ را از واﻟﺪﯾﻦ ﺧﻮد ﺑﻪ ارث ﺑﺮده اﯾﻢ و ﺑﺮﺧﯽ ﺻﻔﺎت ﻧﯿﺰ ﻣﺜﻞ ﺗﻐﯿﯿﺮ رﻧﮓ ﭘﻮﺳﺖ در اﺛﺮ ﻧﻮر آﻓﺘﺎب ارﺛﯽ ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ در ﻋﻠﻢ ژﻧﺘﯿﮏ ﺑﻪ وﯾﮋﮔﯽﻫﺎي ارﺛﯽ ﺟﺎﻧﺪاران ﺻﻔﺖ ﻣﯽﮔﻮﯾﻨﺪ. ﺑﻪ اﺷﮑﺎل ﻣﺨﺘﻠﻔﯽ ﮐﻪ ﯾﮏ ﺻﻔﺖ ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ، ﺷﮑﻞ آن ﺻﻔﺖ ﮔﻔﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد.
مشاهده و انجام آزمایش در سایت آزتو
ﻫﺮ ﺻﻔﺖ داراي ﯾﮏ ﺟﺎﯾﮕﺎه ﺑﺮ روي ﮐﺮوﻣﻮزوم (ﻓﺎم ﺗﻦ) ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺟﺎﯾﮕﺎه ﻫﺮ ژن روي ﮐﺮوﻣﻮزومﻫﺎ، اﻟﻞ ﮔﻔﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد. ﺑﺮ ﻃﺒﻖ ﻗﻮاﻧﺒﻦ وراﺛﺖ، ﻣﻮﺟﻮداﺗﯽ ﮐﻪ ﺑﺮاي ﻫﺮ ﺻﻔﺖ ﺧﻮد دو اﻟﻞ دارﻧﺪ (دﯾﭙﻠﻮﯾﯿﺪ)، ﯾﮑﯽ از اﻟﻞﻫﺎ را از ﻣﺎدر و اﻟﻞ دﯾﮕﺮ را از ﭘﺪر درﯾﺎﻓﺖ ﮐﺮدهاﻧﺪ. در ﺻﻮرﺗﯽ ﮐﻪ ﻫﺮ دو اﻟﻞ ﯾﮑﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ، ﻓﺮد از ﻧﻈﺮ آن ﺻﻔﺖ، ژﻧﻮﺗﯿﭗ ﺧﺎﻟﺺ (ﻫﻤﻮزﯾﮕﻮت) و اﮔﺮ دو اﻟﻞ ﯾﮑﯽ ﻧﺒﺎﺷﻨﺪ، ﻓﺮد از ﻧﻈﺮ آن ﺻﻔﺖ ژﻧﻮﺗﯿﭗ ﻧﺎﺧﺎﻟﺺ (ﻫﺘﺮوزﯾﮕﻮت) اﺳﺖ. در اﯾﻦ ﺣﺎﻟﺖ ﻓﻨﻮﺗﯿﭗ ﻓﺮد ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﺷﮑﻞﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻔﯽ ﻇﺎﻫﺮ ﺷﻮد: راﺑﻄﻪ ﺑﺎرز و ﻧﻬﻔﺘﮕﯽ (ﯾﺎ ﻏﺎﻟﺐ و ﻣﻐﻠﻮﺑﯽ): در اﯾﻦ ﺣﺎﻟﺖ ﯾﮑﯽ از اﻟﻞﻫﺎ ﻏﺎﻟﺐ اﺳﺖ ﯾﻌﻨﯽ در ﺻﻮرت وﺟﻮد ﺧﻮد را ﺑﺮوز ﻣﯽدﻫﺪ ﭼﻪ ﺧﺎﻟﺺ ﺑﺎﺷﺪ و ﭼﻪ ﻧﺎﺧﺎﻟﺺ و اﻟﻞ دﯾﮕﺮ ﻣﻐﻠﻮب اﺳﺖ ﯾﻌﻨﯽ در ﺣﺎﻟﺖ ﻧﺎﺧﺎﻟﺺ ﺧﻮد را ﺑﺮوز ﻧﻤﯽدﻫﺪ و ﻓﻘﻂ در ﺣﺎﻟﺖ ﺧﺎﻟﺺ وﯾﮋﮔﯽ ﺧﻮد را ﺑﺮوز ﻣﯽدﻫﺪ. ﺑﺮاي ﻣﺜﺎل Rh ﮔﺮوهﻫﺎي ﺧﻮﻧﯽ را ﻣﯽﺗﻮان ﺑﯿﺎن ﮐﺮد. داﺷﺘﻦ ﮔﺮوه ﺧﻮﻧﯽ ﻣﺜﺒﺖ ﯾﺎ ﻣﻨﻔﯽ ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ وﺟﻮد ﯾﺎ ﻋﺪم وﺟﻮد ﭘﺮوﺗﺌﯿﻨﯽ ﺑﻪ ﻧﺎم D در ﻏﺸﺎي ﮔﻠﺒﻮلﻫﺎي ﻗﺮﻣﺰ اﺳﺖ.
ژﻧﯽ ﮐﻪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ اﯾﻦ ﭘﺮوﺗﺌﯿﻦ را ﺑﺴﺎزد،D و ژﻧﯽ ﮐﻪ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺪ آن را ﺑﺴﺎزد ﺑﺎ d ﻧﻤﺎﯾﺶ داده ﻣﯽﺷﻮد. ژنﻫﺎي ﺳﺎزﻧﺪه اﯾﻦ ﭘﺮوﺗﺌﯿﻦ ﺑﺮ روي ﮐﺮوﻣﻮزوم ﺷﻤﺎره ۱ ﻫﺴﺘﻨﺪ. اﻟﻞ D ﻏﺎﻟﺐ اﺳﺖ و اﻟﻞ d ﻣﻐﻠﻮب اﺳﺖ ﯾﻌﻨﯽ در ﺻﻮرت وﺟﻮد اﻟﻞ D اﯾﻦ ﭘﺮوﺗﺌﯿﻦ ﺳﺎﺧﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد ﭼﻪ ژﻧﻮﺗﯿﭗ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺧﺎﻟﺺ ﺑﺎﺷﺪ ﭼﻪ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻧﺎﺧﺎﻟﺺ (ژﻧﻮﺗﯿﭗﻫﺎي DD و Dd) و در ﺻﻮرﺗﯽ ﮐﻪ اﻟﻞ D وﺟﻮد ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ، ژﻧﻮﺗﯿﭗ ﺑﻪ ﺻﻮرت (dd)، ﺧﺎﻟﺺ و ﻣﻐﻠﻮب ﻣﯽﺷﻮد و ﭘﺮوﺗﺌﯿﻦ D ﺳﺎﺧﺘﻪ ﻧﻤﯽﺷﻮد.
ﻏﺎﻟﺒﯿﺖ ﻧﺎﻗﺺ: در اﯾﻦ ﺣﺎﻟﺖ ﻓﻨﻮﺗﯿﭗ ﻓﺮد ﺗﺮﮐﯿﺐ و ﺣﺪ واﺳﻄﯽ از دو ﺻﻔﺖ اﺳﺖ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل ﻣﯽﺗﻮان ﺑﻪ رﻧﮓ ﮔﻞﻫﺎي ﻋﺒﺎﺳﯽ اﺷﺎره ﮐﺮد ﮐﻪ در ﺣﺎﻟﺖ ﺧﺎﻟﺺ داراي دو ﻓﻨﻮﺗﯿﭗ ﺳﻔﯿﺪ (WW) و ﻗﺮﻣﺰ (RR) ﻫﺴﺘﻨﺪ و در ﺻﻮرت ﺗﺮﮐﯿﺐ اﯾﻦ دو ﺑﺎﻫﻢ ﮔﻞﻫﺎﯾﯽ ﺑﺎ ﻓﻨﻮﺗﯿﭗ ﺻﻮرﺗﯽ (RW) ﮐﻪ ﺣﺪ واﺳﻂ ﺳﻔﯿﺪ و ﻗﺮﻣﺰ ﻫﺴﺘﻨﺪ، ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯽﺷﻮد.
ﻫﻢﺗﻮاﻧﯽ: در اﯾﻦ ﺣﺎﻟﺖ دو اﻟﻞ ﮐﻪ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻫﻢ، ﻫﻤﺴﺎن ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ، ﻫﻤﺰﻣﺎن ﺑﺎﻫﻢ ﺑﺮوز ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ در اﯾﻦ ﺣﺎﻟﺖ ﻓﻨﻮﺗﯿﭗ ﻓﺮد، ﻣﺠﻤﻮﻋﻪاي از ﻫﺮ دو ﺻﻔﺖ اﺳﺖ. ﺑﺮاي ﻣﺜﺎل ﻣﯽﺗﻮان ﺑﻪ ﺻﻔﺖ ﮔﺮوهﻫﺎي ﺧﻮﻧﯽ (ABO) اﺷﺎره ﮐﺮد. ﺑﺮ ﻣﺒﻨﺎي وﺟﻮد ﯾﺎ ﻋﺪم وﺟﻮد ﻧﻮﻋﯽ ﮐﺮﺑﻮﻫﯿﺪرات ﺑﺮ روي ﻏﺸﺎي ﮔﻠﺒﻮلﻫﺎي ﻗﺮﻣﺰ، اﻧﻮاع ﻣﺨﺘﻠﻒ ﮔﺮوهﻫﺎي ﺧﻮﻧﯽ ﺑﻪ وﺟﻮد ﻣﯽآﯾﻨﺪ. ﺑﺮاي ﺳﺎﺧﺖ اﯾﻦ ﮐﺮﺑﻮﻫﯿﺪراتﻫﺎ، ﺟﺎﯾﮕﺎه ژﻧﯽ ﺑﺮ روي ﮐﺮوﻣﻮزوم ﺷﻤﺎره ۹ وﺟﻮد دارد. در ﺻﻮرت وﺟﻮد اﻟﻞ A، ﮐﺮﺑﻮﻫﯿﺪرات A ﺳﺎﺧﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد و ﮔﺮوه ﺧﻮﻧﯽ A ﻣﯽﺷﻮد. در ﺻﻮرت وﺟﻮد اﻟﻞ B، ﮐﺮﺑﻮﻫﯿﺪرات B ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه و ﮔﺮوه ﺧﻮﻧﯽ B ﻣﯽﺷﻮد و در ﺻﻮرﺗﯽ ﮐﻪ ﻫﯿﭻ ﯾﮏ از اﻟﻞﻫﺎي A و Bوﺟﻮد ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ، ﻫﯿﭻ ﮐﺮﺑﻮﻫﯿﺪراﺗﯽ ﺑﻪ ﮔﻠﺒﻮل ﻗﺮﻣﺰ اﺿﺎﻓﻪ ﻧﻤﯽﺷﻮد و ﮔﺮوه ﺧﻮﻧﯽ ﻓﺮد O ﻣﯽﺷﻮد. اﻟﻞﻫﺎي A و B ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻫﻢ، ﻫﻢﺗﻮان ﻫﺴﺘﻨﺪ و ﻫﺮدو ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ اﻟﻞ O ﻏﺎﻟﺐ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﯾﻌﻨﯽ در ﺻﻮرت وﺟﻮد اﻟﻞ Aو B ﺑﻪ ﻃﻮر ﻫﻤﺰﻣﺎن ﻫﺮدو ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ و در ﺻﻮرت وﺟﻮد اﻟﻞ O، اﻟﻞ A ﯾﺎ B ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ.
مشاهده و انجام آزمایش در سایت آزتو
اﻧﺘﺨﺎب ﻃﺒﯿﻌﯽ(Natural Selection)
ﻧﻈﺮﯾﻪ اﻧﺘﺨﺎب ﻃﺒﯿﻌﯽ اوﻟﯿﻦ ﺑﺎر ﺗﻮﺳﻂ ﯾﻪ ﻃﺒﯿﻌﺖ ﺷﻨﺎس اﻧﮕﻠﯿﺴﯽ ﺑﻪ ﻧﺎم ﭼﺎرﻟﺰ داروﯾﻦ ﻣﻄﺮح ﺷﺪ. او اﯾﻦ ﻧﻈﺮﯾﻪ را ﭘﺲ از ۵ ﺳﺎل ﺳﻔﺮ ﺑﺮاي ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﮔﯿﺎﻫﺎن و ﺣﯿﻮاﻧﺎت و ﻓﺴﯿﻞﻫﺎ در آﻣﺮﯾﮑﺎي ﺟﻨﻮﺑﯽ و ﺟﺰاﯾﺮ اﻗﯿﺎﻧﻮس آرام ﻣﻄﺮح ﮐﺮد. وي در ﺳﺎل ۱۸۵۹ در ﮐﺘﺎب ﺧﻮد ﺑﺎ ﻋﻨﻮان ﻣﻨﺸﺎ ﮔﻮﻧﻪﻫﺎ” اﯾﺪه اﻧﺘﺨﺎب ﻃﺒﯿﻌﯽ را اﻋﻼم ﮐﺮد در ﯾﮏ ﻣﺤﯿﻂ ﻃﺒﯿﻌﯽ، ﻣﻮﺟﻮدات ﺑﺎ ﺻﻔﺎت ﻣﺨﺘﻠﻒ وﺟﻮد دارﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﺮﺧﯽ از اﯾﻦ ﺻﻔﺎت ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﻪ ﻣﻮﺟﻮد ﮐﻤﮏ ﮐﻨﻨﺪ ﺗﺎ ﺑﻘﺎي ﺑﯿﺸﺘﺮي در ﻣﺤﯿﻂ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ اﻧﺘﺨﺎب ﻃﺒﯿﻌﯽ ﯾﺎ ﮔﺰﯾﻨﺶ ﻃﺒﯿﻌﯽ ﻓﺮآﯾﻨﺪي اﺳﺖ ﮐﻪ ﻃﯽ آن ﻣﻮﺟﻮدات ﺑﺎ ﺻﻔﺎﺗﯽ ﮐﻪ ﺳﺎزﮔﺎري ﺑﯿﺸﺘﺮي ﺑﺎ ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ دارﻧﺪ، زﻧﺪه ﻣﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ و زاد و وﻟﺪ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ و ﺻﻔﺎت ﺧﻮد را ﺑﻪ ﻧﺴﻞﻫﺎي ﺑﻌﺪ ﻣﻨﺘﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ و اﯾﻦ ﺻﻔﺎت ﺳﺎزﮔﺎرﺗﺮ در ﺟﻤﻌﯿﺖ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ و ﺑﺪﯾﻦ ﺷﮑﻞ، ﺟﻤﻌﯿﺖﻫﺎ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ. اﻧﺘﺨﺎب ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺑﺎﻋﺚ ﺑﻪ وﺟﻮد آﻣﺪن ﮔﻮﻧﻪﻫﺎي ﺟﺪﯾﺪ از ﻣﻮﺟﻮدات ﻣﯽﺷﻮد و ﺑﻪ اﯾﻦ ﺷﮑﻞ ﺗﻨﻮع روي زﻣﯿﻦ ﺑﻪ وﺟﻮد ﻣﯽآﯾﺪ. ﻋﮑﺲ زﯾﺮ دﺳﺘﻪاي از ﻣﻮشﻫﺎ ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺑﺎ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻣﺤﯿﻂ، اﻧﺘﺨﺎب ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺻﻮرت ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ و ﺟﻤﻌﯿﺘﺸﺎن ﺗﻐﯿﯿﺮ ﮐﺮده اﺳﺖ.
ﻋﻮاﻣﻞ زﯾﺎدي ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﺎﻋﺚ اﯾﺠﺎد اﻧﺘﺨﺎب ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺷﻮﻧﺪ؛ رﻗﺎﺑﺖ ﺑﺮ ﺳﺮ ﻏﺬا، ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻣﺤﯿﻂ، اﯾﺠﺎد ﺟﻬﺶ و ﻣﺜﻼ اﮔﺮ در ﯾﮏ ﻣﺤﯿﻂ ﻏﺬا ﮐﻤﯿﺎب ﺷﻮد، رﻗﺎﺑﺖ ﺑﺮ ﺳﺮ آن اﻓﺰاﯾﺶ ﻣﯿﺎﺑﺪ، در اﯾﻦ ﻣﺤﯿﻂ ﺟﺎﻧﻮراﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﺘﻮاﻧﻨﺪ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻏﺬا ﭘﯿﺪا ﮐﻨﻨﺪ ﯾﺎ ﺑﺘﻮاﻧﻨﺪ ﻧﻮع ﺗﻐﺬﯾﻪ ﺧﻮد را ﺗﻐﯿﯿﺮ دﻫﻨﺪ، ﺑﯿﺸﺘﺮ زﻧﺪه ﻣﯽﻣﺎﻧﻨﺪ. یکی از ﻋﻮاﻣﻠﯽ ﮐﻪ ﺑﺎﻋﺚ ﺗﻨﻮع ژﻧﺘﯿﮑﯽ در ﻣﻮﺟﻮدات ﻣﯽﺷﻮد، ﺟﻬﺶﻫﺎي ژﻧﯽ اﺳﺖ. اﯾﻦ ﺟﻬﺶﻫﺎ اﮔﺮ ﺑﺎﻋﺚ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻋﻤﻠﮑﺮد ژنﻫﺎ ﺷﻮﻧﺪ، ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺻﻔﺎت ﻣﺨﺘﻠﻔﯽ را در ﻣﻮﺟﻮدات ﭘﺪﯾﺪ آورﻧﺪ. اﯾﻦ ﺗﻐﯿﯿﺮات اﮔﺮ ﺳﻮدﻣﻨﺪ ﺑﺎﺷﻨﺪ و ﺑﻪ ﻓﺮد ﮐﻤﮏ ﮐﻨﻨﺪ ﺗﺎ زﻧﺪه ﺑﻤﺎﻧﺪ و ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻣﺜﻞ ﮐﻨﺪ،ﺑﻪ اﺣﺘﻤﺎل زﯾﺎد ﺑﻪ ﻧﺴﻞ ﺑﻌﺪ ﻣﻨﺘﻘﻞ ﺷﻮدﻧﺪ. اﻟﺒﺘﻪ ﻓﻘﻂ ﺟﻬﺶﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ در ﺳﻠﻮلﻫﺎي ﺟﻨﺴﯽ اﺗﻔﺎق ﻣﯽاﻓﺘﻨﺪ و ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﻪ ﻧﺴﻞﻫﺎي ﺑﻌﺪ ﻣﻨﺘﻘﻞ ﺷﻮﻧﺪ، ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ در اﻧﺘﺨﺎب ﻃﺒﯿﻌﯽ اﺛﺮ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ.
