تولید مثل در مردها

دستگاه تولید مثل مرد شکل زیر وظیفه‌ی تولید گامت نر یا همان اسپرم را برعهده دارد. به طور کلی وظایف آن شامل موارد زیر است:

  • تولید اسپرم
  • ایجاد محیطی برای نگهداری آن
  • انتقال آن به خارج از بیضه و بعدا بدن
  • تولید هورمون جنسی مردانه که تستوسترون نام دارد.

هر فرد مذکر دو عدد بیضه دارد که در کیسه‌ی بیضه، خارج از حفره شکمی و پایین آن قرار گرفته‌‌اند. علت بیرون آمدن این است که برای تولید بهینه اسپرم‌ها نیاز به دمای پایین‌تری می‌باشد که حدودا ۳ درجه کمتر از نواحی مرکز بدن است، یعنی دمای ۳۴ درجه مطلوب است. به همین دلیل کیسه بیضه شبکه مویرگی غنی هم دارد که وظیفه آن تعدیل دما و ثبات آن در شرایط مختلف می‌باشد.

اسپرم زایی (زامه زایی)

در هر بیضه، تعداد زیادی لوله‌ی پرپیچ و خم وجود دارد که لوله‌های اسپرم ساز نام دارند. قبل بلوغ این ساختارها لوله‌ای نبوده و مجرایی ندارند ولی با بلوغ مجرایی در آنها پدید می‌آید و اسپرم‌های تولید شده وارد این مجرا می‌شوند. پس قبل بلوغ طبعا تولید اسپرم هم نداریم. مراحل تولید اسپرم را اسپرم زایی شکل می‌گویند که به شرح زیر است:

مشاهده و انجام آزمایش در سایت آزتو

در ابتدا تمایز نیافته ترین سلول موجود در لول‌های اسپرم ساز را داریم که به آن اسپرماتوگونی می‌گویند. این سلول دیپلوئید می‌باشد و برای تولید اسپرم در بلوغ شروع به میتوز می‌کند. بعد از میتوز این سلول، یکی از سلول‌های حاصل جای سلول مادری را دیواره لوله اسپرم ساز می‌گیرد و یکی دیگر فرآیند را ادامه می‌دهد. علت جایگزی تداوم فرآیند اسپرم زایی تا مدت‌های طولانی برای جنس مذکر است. به سلول‌هایی که قرار است فرآیند اسپرم زایی را ادامه دهند اسپرماتوسیت‌های اولیه می‌گویند که دیپلوئید می‌باشند، زیرا که محصول مستقیم میتوز اسپرماتوگونی هایی هستند که دیپلوئید بودند. حال این اسپرماتوسیت‌های اولیه میوز ۱ را تکمیل می‌کنند و اسپرماتوسیت‌های ثانویه را بوجود می‌آورند که سلول‌هایی هاپلوئید بوده ولی کرموزوم های آنها دو کروماتیدی می‌باشد. حال همین اسپرماتوسیت‌های ثانویه‌ی هاپلوئید میوز ۲ را تکمیل می‌کنند تا در نهایت اسپرماتیدها را داشته باشیم که هاپلوئید می‌باشند ولی تک کروماتیدی اند. از این جا به بعد دیگر ما تقسیمی نخواهیم داشت. تنها این اسپرماتیدها شروع به تمایز می‌کنند، که این تمایز به این صورت است که ابتدا اتصالات خود را از دست می‌دهند (که از نسل‌های قبلی هم این اتصالات وجود داشته ولی در اسپرم‌ها دیگر نباید باشد) و بعد مقدار زیادی از سیتوپلاسم خود را از دست می‌دهند و به شکل معمول یک اسپرم، وارد لوله اسپرم ساز می‌شوند. اسپرم‌های نهایی هم هاپلوئید بوده و تک کروماتیدی‌اند.

در لوله‌های اسپرم ساز دسته‌ای از سلول‌ها تحت عنوان سلو‎ل‌های سرتولی قرار دارند که به طور کلی وظیفه پشتیبانی از یاخته‌های موجود در فرآیند اسپرم زایی را برعهده دارند. از جمله فعالیت آنها می‌توان به تغذیه این یاخته‌ها و نیز بیگانه خواری عوامل مضر در بیضه اشاره کرد. در ضمن موجب تحریک هر نسل از سلول‌ها برای تولید نسل بعدی هم می‌شود.

ساختار اسپرم (زامه)

هر اسپرم بالغ و طبیعی از سه قسمت تشکیل شده است شکل زیر :

سر: که شامل هسته‌ی اسپرم است که بسیار هم فشرده شده است. دلیل فشردگی آن حفاضت از ماده ژنتیک در برابر انواع جهش‌های کروموزومی می‌باشد. در جلوی این هسته‌ی فشرده یک کیسه غشایی پر از آنزیم‌هایی قرار دارد که برای لقاح مورد نیاز اند و آکروزوم نامیده می‌شود.

تنه: شامل تعداد زیادی میتوکندری می‌باشد که وظیفه آنها تولید انرژی مورد نیاز برای تحرکات اسپرم می‌باشد.

دم: شامل یک تاژک بلند است که نیمه ابتدایی آن درون یک غشا است ولی نیمه انتهایی آن آزاد می‌باشد. در ابتدا این تاژک توانایی زنش ندارد و بعد از مدتی که در اپی دیدیم باقی می‌ماند این توانایی را پیدا می‌کند.

اندام‌های جنسی همراه

ابتدا اسپرم‌ها از لوله‌های اسپرم ساز وارد مجرای اپی دیدیم که یک لوله‌ی پرپیچ و خم است، می‌شوند. در این ناحیه ابتدا اسپرم ها بالغ شده و توانایی حرکت پیدا می‌کنند (حداقل ۱۸ ساعت مورد نیاز است.) این مجرا اسپرم‌ها را از بیضه خارج می‌کنند و به مجرای طویلی به نام مجرای اسپرم بر منتقل می‌کنند. در نهایت مجرای اسپرم بر در پشت مثانه بعد از این که محتویات غده وزیکول سمینال را دریافت کرد، محتویات خود را وارد میزراه می‌کند.

۳ نوع (۵ عدد) غده داریم (شکل زیر) که ترشحاتی را به این اسپرم‌های تولید شده در طول مسیر خروج آنها اضافه می‌کنند که در ادامه به آنها خواهیم پرداخت:

مشاهده و انجام آزمایش در سایت آزتو

  • یک جفت غده وزیکول سمینال: که پشت مثانه و بالای پروستات قرار می‌گیرد و محتویات خود را وارد مجرای اسپرم بر می‌کنند. محتویات این ترشحات، نوعی ماده قندی است (فروکتوز) که در واقع منبع انرژی خام مورد نیاز برای میتوکندری‌های تنه ی اسپرم را فراهم می‌کند.
  • یک عدد پروستات: بزرگترین غده‌ی ضمیمه است که زیر غدد وزیکول سمینال و مثانه قرار دارد و میزراه از میان عبور می‌کند و از طریق مجاری ریز خود محتویات خود را که مایعی شیری رنگ با PH بالا است وارد میزراه می‌کند. این حالت قلیایی باعث خنثی شدن مواد اسیدی موجود در مسیر اسپرم تا رسیدن به تخمک می‌شود.
  • یک جفت غده پیازی میزراهی: که در طول میزراه به مجرایی محتویات خود را وارد آن می‌کند. این غدد نیز مایعی قلیایی با نقش مشابه با ترشحات پروستات تولید و ترشح می‌کند. در ضمن این غده از همه کوچکتر بوده و زیر پروستات قرار می‌گیرد.

به مجموعه‌ی ترشحات این ۵ عدد غده، مایع منی می‌گویند که حاوی تعداد بسیار زیادی اسپم می‌باشد.

تنظیم هورمونی سیستم تناسلی مرد

ابتدا هورمون‌های آزاد کنند و مهار کننده ترشح شده و ترشح FSH و  LH را از هیپوفیز پیشین کنترل می‌کنند. FSH روی سلول‌های سرتولی اثر کرده و آن را وادار به تحریک تقسیمات یاخته‌های موجود در فرآیند اسپرم زایی می‌کند. از طرفی LH هم روی سلول‌های بینابینی تاثیر می‌گذارد و موجب ترشح هورمون جنسی مردانه یعنی تستوسترون می‌شود. این هورمون علاوه بر رشد در اندام‌های جنسی موجب ایجاد صفات ثانویه جنسی هم می‌شود مانند صدای خشن، استحکام بیشتر استخوان‌، قدرت بیشتر عضلات و رشد موهای زائد در نواحی که قبل تر مویی وجود نداشته است.

مشاهده و انجام آزمایش در سایت آزتو