غدد درون ریز
در بدن ما برخی سلول‌ها موادی تولید می‌کنند که روی عملکرد دیگر سلول‌های بدن اثر می‌گذارند. در واقع پیامی را از سلول مبدا به سلول هدف یا مقصد منتقل می‌کنند. به این مولکول‌ها پیک‌های شیمیایی می‌گویند. ما دونوع پیک شیمیایی شکل زیر در بدن داریم. یکی دوربرد و دیگری کوتاه برد. در نوع کوتاه برد، پیک وارد خون نشده و تنها در همان اطراف سلول مبدا روی هدف خود اثر می‌گذارد. برای مثال ناقل‌های عصبی از همین نوع اند. ولی دوربردها وارد خون می‌شوند و روی سلول‌های هدف خود که بسیار دورتر از خود سلول‌های مبدا قرار گرفته‌اند اثر می‌گذارند و فعالیت آنها را تغییر می‌دهند.
مشاهده و انجام آزمایش در سایت آزتو
در این قسمت به همین پیک‌های شیمیایی دوربرد یا همان هورمون‌ها خواهیم پرداخت. درواقع بررسی می‌کنیم که غدد درون ریز یا همان غدد ترشح کننده هورمون چه هورمونی و با چه عملکردی تولید و ترشح می‌کنند.
هیپوتالاموس
دو عدد هیپوتالاموس در ساختار مغز انسان وجود دارد. هیپوتالاموس همزمان که بخشی از دستگاه عصبی می‌باشد در ساختار سیستم درون ریز هم می‌باشد. این غده، هورمون هایی تحت عنوان آزاد کننده و مهارکننده، شکل زیر را ترشح می‌کند. در واقع این هورمون‌ها خود روی بخش دیگری از دستگاه درون ریز یعنی هیپوفیز قدامی اثر گذاشته و آن را کنترل می‌کنند. به طور مثال یکی از هورمون‌های آزادکننده مسئول افزایش ترشحات هورمون رشد از هیپوفیز پیشین است و یک مهارکننده مسئول توقف تولید و ترشح آن.
هیپوفیز
این غده با ساقه‌ای از هیپوتالاموس آویزان می‌باشد و زیر آن قراردارد. هیپوفیز شکل زیر دارای سه قسمت می‌باشد. هیپوفیز پسین، میانی و پیشین.
هیپوفیز پسین: این قسمت از هیپوفیز پسین دارای ساختار عصبی می‌باشد. یعنی سلول‌های آن از جنس نورون می‌باشد. در واقع گروهی از نورون‌ها در مغز وجود دارند که جسم سلولی آنها در هیپوتالاموس قرار دارد درحالی که آکسون آنها در هیپوفیز پسین قرار می‌گیرند. حال در جسم سلولی این نورون‌ها، دو هورمون مهم تولید می‌شود که عبارتند از اکسی توسین و هورمون ضدادراری یا ADH. این هورمون‌ها بعد از تولید در جسم سلولی این نورون‌ها از طریق آکسون به هیپوفیز پسین نقل مکان می‌کنند و از آنجا به خون ترشح می‌شوند. پس محل تولید و ترشح این دو هورمون یکسان نیست.
- هورمون اکسی توسین: در دو عمل نقش دارد. یکی باعث انقباض عضلات صاف جدار رحم طی فرآیند زایمان طبیعی می‌شود و از طرفی موجب خروج شیر از پستان هنگام شیردهی می‌شود و در مورد دوم هم مجددا از طریق اثر روی عضلات صاف این کار را می‌کند. پس به طور کلی می‌توان گفت محل گیرنده این هورمون غشای عضلات صاف می‌باشد.
-
هورمون ضدادراری یا ADH: در مواقع کمبود آب در بدن ترشح می‌شود و تولید ادرار را کاهش می‌دهد. این کار از دو طریق انجام می‌شود. یکی با اثر بر نفرون‌های کلیوی و افزایش بازجذب آب از آن و یکی هم از طریق اثر روی جدار عروق و تنگ شدن آنها و در نتیجه افزایش فشارخون. پس می‌توان گفت هم روی عضلات صاف اثر گذار است و هم روی بافت پوششی از نوع مکعبی یک لایه.
-
هیپوفیز میانی: این قسمت از هیپوفیز ساختار غده‌ای دارد ولی عملکرد آن هنوز به درستی مشخص نشده است.
هیپوفیز پیشین: این قسمت از هیپوفیز مهم‌ترین بخش عملکردی آن است که تحت تاثیر هورمون‌های ازاد کننده هیپوتالاموس عملکرد ترشحی خود را انجام می‌دهد. این قسمت هم ساختار غده‌ای دارد و هورمون هایش را برخلاف هیپوفیز پسین خودش تولید می‌کند. هیپوفیز پیشین ۶ هورمون ترشح می‌کند که به شرح زیر است:
مشاهده و انجام آزمایش در سایت آزتو
- هورمون محرک غده فوق کلیه: با اثر آزاد کننده‌ها و مهارکننده‌ها کنترل می‌شود و بر روی غده فوق کلیه اثر می‌کند و ترشحات آن غده را تحت تاثیر قرار می‌دهد.
- هورمون محرک غده تیروئید: تحت تاثیر هیپوتالاموس آزاد می‌شود و روی تیروئید اثر کرده موجب تنطیم ترشح T3 و T4 می‌شود.
- FSH: که هورمون محرک فولیکولی می‌باشد و روی فرآیندهای جنسی تاثیر دارد. در اندام جنسی نر این هورمون باعث ترشح هورمون تستوسترون از سلول‌های بینابینی بیضه می‌شود و در جنس ماده موجب اثر روی سلول‌های فولیکولی و رشد هرچه بیشتر آنها می‌شود.
- LH: که روی فعالیت‌های جنسی هر دو جنس مذکر و مونث تاثیر بسزایی دارد. در چرخه تخمدانی حداکثر مقدار آن است که موجب تخمک گذاری در روز ۱۴ ام چرخه می‌شود.
- پرولاکتین: که نوعی هورمون پروتئینی می‌باشد و روی غدد تولید کننده شیر در پستان‌ها اثر می‌کند و موجب تولید شیر می‌شود. تفاوت آن با اکسی توسیت این است که این هورمون در تولید نقش دارد ولی اکسی توسین در ترشح نقش دارد. پس می‌توان گفت که پرولاکتین روی بافت پوششی اثر می‌کند در حالی که اکسی توسین روی عضلات تاثیر بیشتری دارد.
- هورمون رشد: که روی اغلب سلول‌های بدن ما اثر می‌کند و باعث رشد هم در تعداد سلول‌ها و هم در ابعاد آنها می‌شود. روی انواع بافت‌های عضلانی و پوششی و… اثر می‌کند.
مشاهده و انجام آزمایش در سایت آزتو
غده اپی فیز
غده‌ای به اندازه یک نخود در مغز است شکل که از میان دو برجستگی فوقانی مغز میانی آویزان است و ترشح هورمون ملاتونین را برعهده دارد که در تنظیم ریتم‌های شبانه روزی نقش ایفا می‌کند. پس می‌توان انتظار داشت یکی از قسمت‌هایی که در کنترل ترشحات آن نقش مهمی ایفا می‌کند پیام عصبی بینایی می‌باشد که از همان سمت برجستگی‌های فوقانی به آن می‌رسند.
